« آثار عجم » « 1 » . . . » در آثار عجم ، فرصت نه تنها از سفرهاى خود و خاطرات آنها استفاده مىكند ، گاهى نيز بعضى خوانده‌ها و يافته‌هاى خود را از كتابها و آثار ديگران بيان مىدارد ؛ اما استخوان‌بندى كتاب و قسمت عمدهء مطالب آن ، حاصل سفرهاى خود اوست : « . . . در سنهء 1311 ، بر حسب ميل و خواهش مرحمت پناه حسين قلى خان نظام السلطنه - كه در آن اوان ، حكمران فارس بود - به سمت تخت جمشيد و شاپور كازرون و بهبهان و ممسنى و بسيارى از نقاط ديگر حركت نمودم كه در حقيقت اساس كتاب آثار عجم ، در ذكر اين آثار عتيقه و ابنيهء مذكوره است ، به تفصيلى تمام كه در آنجا مسطور آمده و كتاب را هم به اسم آن مرحوم نمودم ؛ چون كه فوق العادة و الطاقه ، اظهار محبت درباره‌ام فرمود و پس از تأليف آن كتاب ، در بمبئى به طبع رسيد « 2 » . . . » خود آثار عجم را نيز فرصت به دو جزء تقسيم كرده است : جزء اول و دوم ؛ كه جزء دوم ، خود داراى دو فصل است بدين ترتيب ، فرصت با به هم پيوستن سفرنامه‌هاى مختلف خود به يكديگر ، آثار عجم را فراهم آورده است ؛ بدون اينكه ترتيب تاريخى وقايع را رعايت كرده باشد ؛ بعنوان مثال ، در اواخر كتاب ، به ذكر واقعهء فتح تبر و سفرش به آن ناحيه مىپردازد كه در حدود سال 1293 هجرى قمرى صورت گرفته بود :

--> ( 1 ) . آثار عجم ، ص 3 و 4 و 5 . ( 2 ) . ديوان فرصت ، زرين قلم ، ص 117 .